Mermiye kafa atıyorlar

BDDK’nın kredi sınırlaması piyasaları sarsarken, şirketlerin nasıl bir aksiyon alacağı merak ediliyor. Ekonomistlere nazaran bu çeşit adımlar özgür piyasa işleyişini ve ticari hayatı sekteye uğratma riski taşıyor. Dolarda yaşanan geri çekilmenin de kalıcı olmayacağı söz ediliyor.

Enflasyona sebep olan düşük faiz siyasetinden vazgeçmeyen iktidarın; Hazine, Merkez Bankası ve Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK)  üçgeninde aldığı polisiye önlemler piyasalardaki kaygıyı daha da artırıyor. Son olarak BDDK şirketlerin TL krediye erişimine döviz sınırlaması getirdi. Yeni şartlara nazaran; 15 milyon TL üzeri yani yaklaşık 900 bin dolar yabancı para nakit varlığı bulunan şirketler, etkinleri yahut yıllık satış gelirlerinin yüzde 10’undan fazla yabancı para nakit varlığı tutuyorlarsa TL cinsi nakdi ticari kredi kullanamayacak.

TL’YE İNANÇ SAĞLANMALI

BDDK düzenlemenin detaylarına yönelik yaptığı açıklamada, kararın kimi şirketlerin TL kredi kullanıp döviz almasını engellemek için alındığına dikkat çekti. Bu kapsamda şirketler, döviz tevdiat hesaplarını bozdurmaya ve döviz almamaya, TL’ye dönmeye yönlendirilmek isteniyor. Lakin ekonomistler, eksi yüzde 59.5 gerçek faiz oranı ile Türk Lirası’na inancın sağlanamayacağını ve hür piyasadan uzaklaştıran bu çeşit müdahalelerin adeta ‘mermiye baş atmaktan farksız’ olduğunu belirtirken, yüksek enflasyon ortamında düşük faiz ısrarından vazgeçilmesi gerektiğini söylüyor.

DÜŞÜŞ HUDUTLU KALIR

BDDK’nın bildirimi sonrası, döviz piyasasında ise büyük bir dalgalanma yaşanıyor. Dün 16.0302 liraya kadar düşen dolar akabinde yükselişe geçerek 16.7480 liraya kadar çıktı. Euro ise 17.0070 lirayı test ettikten sonra 17.7139 lirayı gördü. Kurlarda bir günde görülen yaklaşık 70 kuruşluk dalgalanmanın hafta boyunca sürebileceği belirtiliyor. Borsada da sert satışlar görüldü. Borsa İstanbul’da BIST 100 endeksi günü yüzde 0.99 düşüşle 2.529 puandan tamamladı. Şirketlerin döviz satmak dışındaki alternatiflere kayacağı münasebetiyle kurlarda düşüşün hudutlu kalacağı öngörülüyor.

BDDK’nın TL kredi kısıtlama kararını pahalandıran ekonomistler:

Murat Gülkan:

İstenmeyen yan tesirleri olacak

Döviz durum fazlası bulunan şirketlerin şimdi nasıl bir karar alacağının bilinmediğini, fakat kararın faaliyet şartlarını zorlaştırabileceğini söz eden OMG Capital’den Murat Gülkan, “Arzu edilen reaksiyon şirketlerin döviz fazlalarını satması üzere duruyor, lakin istenmeyen yan tesirleri de olabilir. TL’ye de geçebilirler yahut o parayı ne için biriktirdilerse öteki işler de yapabilirler, hammadde yahut menkul değer alabilirler” dedi.

Prof. Özgür Demirtaş:

‘Bu karar ekmeği 10 liraya çıkaracak’

BDDK‘nın 24 Haziran 2022 tarihli kararını yorumlayan Prof. Dr. Özgür Demirtaş, “Artısı yok baştan aşağı eksi. 10 yıldır alınan kararlar gerçek olsaydı ekmek 5 lira olmazdı, bakın söylüyorum ekmek 10 lira olacak” dedi. Prof. Dr. Özgür Demirtaş, 1.26 milyon takipçisinin bulunduğu Youtube kanalından yeni bir görüntü yayınladı.

TÜRKİYE’NİN ÇIKARINA DEĞİL

“Bu işler bu kadar kolay olmaz. Şapkadan tavşan çıkararak bu olaylar çözülmez” diyen Demirtaş, regülatörleri alınan bu kararı bir sefer daha incelemeleri konusunda uyararak, “Bu karar Türkiye’nin çıkarına değil. Bakın 10 yıldır alınan kararlar, Türkiye’nin çıkarına kararlar olsaydı TL bu kadar kıymet kaybeder miydi? Faiz bu kadar artar mıydı? Enflasyon bu kadar artar mıydı? Ekmek 5 lira olur muydu? Ben size söylüyorum 10 lira olacak. Demek ki; o kararlar da yanlışmış, bu karar da yanlış” yorumunu yaptı.

Tufan Cömert:

İhracatçı dövizi yurt dışında tutar

İhracatçı şirketlerin sonun üzerindeki dövizlerini yurtdışında tutmayı tercih edebileceklerini belirten ekonomist Tufan Cömert, dün yayınladığı notta ihracatçı şirketlerin dövizlerinin yüzde 40’ını TCMB’ye getirmek zorunda olduklarını hatırlatarak, yurtiçine gelmeyen dövizin TCMB rezervleri açısından da sorun olabileceğine işaret etti.

Kerim Rota:

Zorunlu değilse bir müddet uzak durun

Ekonomist Kerim Rota, BDDK’nın TL krediler için döviz varlığı hududu kararının siyasi olduğunu; iktidarın, sermaye kesitine bugüne kadar sağladığı avantajı, bu kararla yardım olarak geri istediğini söyledi. Bu hafta zarurî değilse piyasalarda döviz süreci yapılmamasını öneren Rota, “Çünkü büyük iniş çıkışların yaşanacağı bir hafta olacak” dedi.

Enver Erkan:

Eurobond yahut KKM’ye geçiş olabilir

BDDK genelgesinin şartlarına bakıldığında, nakdi varlıklar hesabına yabancı para mevduat, altın, karşıt reponun dahil olduğunu, Eurobond’un dahil olmadığını belirten Tera Yatırım Başekonomisti Enver Erkan, “Bu nedenle bir ölçü paranın Türk Eurobondlarına kayabileceğini düşünüyoruz. KKM’nin bellirli bir fiyatının da yine çevrilmesini tercih etmelerini bekleyebiliriz” dedi.

Karar hangi riskleri taşıyor?

BDDK‘nın attığı adımla yabancı para varlıkların, kredi sınırlamalarına takılmayacak halde dönüştürülmesi istikametinde önemli riskler var. Ekonomistler bu riskleri şöyle sıralıyor:

■ Şirketler TL kredide döviz kaidesini aşabilmek için yabancı para varlıklarını yurtdışında tutmayı tercih edebilir.

■ Kredi sınırlamasından sonra kimi şirketler yabancı para varlıklarını kâr hissesi dağıtmayı tercih edebilir.

■ İhracatçı şirketlerin dövizlerinin yüzde 40’ını TCMB’ye getirmek zorunda oldukları da düşünüldüğünde, yurtiçine gelmeyen döviz, TCMB rezervleri açısından da sorun olabilir.

■ Şirketlerin uzun vadede 114.1 milyar dolarlık döviz açığı ve gereksinimi var. Bu sınırlamalar piyasa işleyişi ve ticari faaliyeti önemli sekteye uğratma riski taşıyor.

■ Ekonomistlere nazaran kredilerin bir anda durması ve bunun da ekonomik faaliyeti değerli ölçüde sakinliğe sürükleme riski var.

Hazine: Yeni önlemler devam edecek

Hazine ve Maliye Bakanlığı alınan son önlemler ve yeni uygulamalar sonrası yazılı bir açıklama yaptı. Açıklamada, “Birbirini tamamlayıcı ve finansal istikrarın güçlendirilmesine yönelik yeni önlemler alınmaya devam edilecek” sözleri kullanıldı. Bakanlık, kredi piyasası gelişmelerine yönelik alınan önlemlerin, hem Türkiye İktisat Modeli çerçevesindeki selektif kredi yaklaşımını hem de finansal istikrarı dayanaklar nitelikte olduğunu bildirdi.

BDDK’DAN AÇIKLAMA

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) Lideri Mehmet Ali Akben ise TL kredi kullanımı kararının kredilerin emeline uygun bir halde kullanılması için alınmış bir makroihtiyati önlem olduğunu belirtti. Akben, kimi şirketlerin, döviz borcu ya da döviz yükümlülüğü olmamasına hatta döviz durum fazlası bulunmasına karşın, TL kredi kullanarak döviz alımı gerçekleştirdiklerini ve döviz konumu tuttuklarını gözlemlediklerini söyledi. Bu ortada BDDK, yurt dışı yerleşikler ile türev süreç gerçekleştirdiği tespit edilen şahısların listesinin bankalarla paylaşılacağını da duyurdu.

Ticari kredide aslında faizler düşük değil

Merkez Bankası (TCMB) son altı toplantıda siyaset faizini yüzde 14’te sabit tuttu. Lakin, iktisat idaresi son devirde kredi faizlerini dolaylı olarak artıran kararlara imza atıyor. Yüzde 33’ü bulan rotatif ticari kredi faizleri ve yüzde 50’ye dayanan gecelik kredi faizleri ile şirketlerin finansmana ulaşımı her geçen gün daha kıymetli hale geliyor. Maliyetler artarken, iktisat idaresinin TL kredi kullanımını sonlandıran kararları şirketlerin  finansmana ulaşımında ek zorluklar yaratıyor.

YAVAŞLAMA RİSKİ

Halihazırda zati yüksek faizle borçlanan şirketlerin bu çeşit sınırlamalar ile yatırım, üretim ve risk alma iştahının da azalacağını öngören ekonomistler, alınan kararların ekonomik yavaşlamanın da önünü açabilecek bir tesir yaratabileceğine dikkat çekiyor. TCMB datalarına nazaran, ortalama ticari kredi faizleri son iki ayda 700 baz puana yakın artışla yüzde 20.35’ten yüzde 27.09’a yükseldi.